آیا میدانستید چشمان شما جامعهی میکروبی مخصوص به خود را دارند؟ برای مدتها، دانشمندان تصور میکردند چشمان ما کاملاً استریل هستند. اما مشخص شده است که دنیایی کامل از باکتریها، ویروسها و قارچها بر روی سطوح چشمی ما زندگی میکنند و نقشی حیاتی در سلامت چشمانمان ایفا میکنند. به این دنیای شگفتانگیز میکروبیوم چشم خوش آمدید!
همه چیز با یک اتفاق خوشایند شروع شد. دکتر آنتونی سنت لگر و تیمش در تلاش بودند تا باکتریهای چشم موشها را کشت دهند اما موفق نمیشدند. یک روز، آنها یک پلیت کشت را فراموش کردند. وقتی یک هفته بعد آن را پیدا کردند، یک باکتری با رشد آهسته به نام Corynebacterium mastitidis بالاخره ظاهر شده بود. سنت لگر به شوخی میگوید که کل برنامهی تحقیقاتی او بر پایهی همین یک پلیت فراموششده بنا شده است!
اگرچه میکروبیوم چشم در مقایسه با روده بسیار کوچک است (حدود ۶ باکتری به ازای هر ۱۰۰ سلول انسانی)، اما تأثیر آن بسیار زیاد است. تعادل سالم باکتریهایی مانند استافیلوکوک، کورینهباکتریوم و لاکتوباسیلوس به محافظت از سطح چشم کمک میکند.
اما زمانی که این تعادل به هم میخورد (وضعیتی به نام دیسبیوز)، مشکلات میتوانند آغاز شوند. به عنوان مثال، افراد مبتلا به گلوکوم (آب سیاه) اغلب مقادیر بیشتری از باکتریهای سودوموناس و اسینتوباکتر را دارند که میتواند به التهاب و پیشرفت بیماری کمک کند. دیسبیوز همچنین میتواند منجر به بیماریهایی مانند بلفاریت (التهاب پلک) و کنژنکتیویت (ورم ملتحمه یا چشم صورتی) شود.
در واقع، محققان در «پروژه میکروبیوم چشم» به کشف شگفتانگیزی دست یافتند: با توالییابی ژنتیکی آدنوویروس در افراد مبتلا به ورم ملتحمه، آنها توانستند پیشبینی کنند قرنیهی چه کسی دچار اسکار (جای زخم) خواهد شد، آن هم صرفاً بر اساس کد ژنتیکی ویروس و بدون توجه به ژنتیک خود فرد!
داستان حتی از این هم پیچیدهتر میشود. سلامت رودهی ما از طریق چیزی به نام محور روده-چشم مستقیماً به سلامت چشم ما متصل است. تحقیقات در مورد بیماریهایی مانند سندرم شوگرن، که باعث خشکی شدید چشم میشود، نشان داده است که بیماران میکروبیوم رودهی متفاوتی نسبت به افراد سالم دارند. در مطالعات روی موشها، انتقال باکتریهای روده از افراد مبتلا به سندرم شوگرن، موشها را در برابر آسیب سطح چشم مستعدتر کرد.
این ارتباط ممکن است بسیاری از موارد خشکی چشم با علت نامشخص را توضیح دهد و همچنین در دژنراسیون ماکولای وابسته به سن، که یکی از دلایل اصلی نابینایی است، نقش داشته باشد. تصور بر این است که یک رودهی ناسالم میتواند «نشت» کند و به باکتریها و محصولات جانبی آنها اجازه دهد تا از طریق جریان خون به چشمها برسند و باعث التهاب شوند.
خب، اینها برای آینده چه معنایی دارند؟ درک این ارتباطات میکروبی میتواند مراقبت از چشم را متحول کند. به جای درمان علائم با قطرههای چشمی و استروئیدها، ممکن است به زودی درمانهای هدفمندی داشته باشیم.
محققان در حال بررسی احتمالات هیجانانگیز جدیدی هستند. تیم سنت لگر کشف کرد که باکتری «تصادفی»، C. mastitidis، در واقع با تحریک یک پاسخ ایمنی موضعی در برابر عوامل بیماریزای مضر، به محافظت از چشم کمک میکند. آنها اکنون در حال مهندسی این باکتری هستند تا مولکولهای ضدالتهابی را مستقیماً به چشم برساند و به عنوان یک درمان زنده عمل کند.
آیندهای را تصور کنید که در آن میتوانید از پروبیوتیکها برای چشمان خود استفاده کنید، درست مانند کاری که برای رودهی خود انجام میدهید. مطالعات اولیه امیدوارکننده هستند: موشهای مبتلا به خشکی چشم که یک سویهی «دوست» از باکتری Limosilactobacillus reuteri را مصرف کردند، قرنیههای سالمتری داشتند. این تحقیقات پیشگامانه نشان میدهد که وقتی صحبت از بینایی به میان میآید، واقعاً چیزهای بیشتری از آنچه به چشم میآید وجود دارد.
برای اطلاعات بیشتر به منبع اصلی مراجعه کنید: Nature.com