آیا میدانستید برای حدود ۱۵۰ میلیون خانوار در سراسر نیمکره جنوبی، جنگل فقط یک خانه نیست، بلکه رگ حیات آنهاست؟ گوشت حاصل از حیوانات وحشی، منبعی حیاتی از پروتئین و درآمد است که رفاه مردم را مستقیماً به سلامت اکوسیستمهایشان گره میزند. این واقعیت به ویژه در آمازون، بزرگترین و متنوعترین سیستم گرمسیری روی زمین، صادق است؛ جایی که نزدیک به ۱۱ میلیون житель روستایی، شامل مردمان بومی، سنتی و کشاورزان خرد، زندگی میکنند.
این مردمان آمازونی به مجموعهای غنی از شیوههای معیشتی متکی هستند: شکار، ماهیگیری، جمعآوری غذا و کشاورزی در مقیاس کوچک. در این سیستم، چهارپایان وحشی—پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان—تنها غذا نیستند؛ بلکه اجزای حیاتی رژیم غذایی و سنتهای فرهنگی ریشهدار آنها به شمار میروند.
درحالیکه مطالعات زیادی به بررسی شکار در مناطق خاصی از آمازون پرداختهاند، یک تحلیل پیشگامانه جدید، برای اولین بار دیدی در مقیاс قارهای ارائه میدهد. محققان با گردآوری مجموعه دادهای عظیم که شش دهه و بیش از ۶۰۰ منطقه روستایی را در بر میگیرد، دقیقترین تصویری را که تاکنون از تنوع شکار و نیروهای شکلدهنده آن وجود داشته، ترسیم کردهاند.
نگاهی عمیق به شکار در آمازون
این مطالعه با تکیه بر ۴۴۷٬۴۳۸ رکورد شکار فردی که بین سالهای ۱۹۶۵ تا ۲۰۲۴ جمعآوری شده، دو معیار کلیدی را تحلیل کرده است: نرخ برداشت شکارچی (تعداد حیوانات شکار شده به ازای هر شکارچی در روز) و نسبت هر گروه خاص از حیوانات (تاکسون) در کل شکار. آنها با استفاده از مدلسازی پیشرفته، این الگوها را در سراسر حوضه آمازون پیشبینی کرده و همه چیز را از بهرهوری اکوسیستم و یکپارچگی جنگل گرفته تا فشار انسانی و هویت فرهنگی در نظر گرفتهاند.
نتایج نشان میدهد که حدود ۱.۹۳ میلیون شکارچی روستایی در آمازون وجود دارد. به طور متوسط، یک شکارچی روزانه حدود ۰.۰۷ حیوان (یا نزدیک به ۱ کیلوگرم زیستتوده) شکار میکند. این مقدار برای هر شکارچی سالانه به تقریباً ۲۵ حیوان یا ۳۴۵ کیلوگرم گوشت وحشی میرسد.
شکار در کجا بیشترین بازدهی را دارد؟
مدلها نشان دادند که بهرهوری برداشت در مناطق سرسبز و جنگلی غرب آمازون، در امتداد رود آمازون و شاخههای اصلی آن و در بخشهایی از سپر گویان بیشترین مقدار را دارد. این مناطق ویژگیهای مشترکی دارند: خاکهای حاصلخیز غنیشده توسط فرسایش کوههای آند، بهرهوری اولیه بالا، جنگلهای بهخوبی حفاظتشده و انزوای نسبی از مراکز شهری بزرگ. این شرایط از جمعیتهای حیوانی بزرگتر و متنوعتری پشتیبانی میکند که منجر به شکارهای موفقتری میشود. جالب اینجاست که هویت فرهنگی نیز به عنوان یک عامل پیشبینیکننده کلیدی ظاهر شد که نشان میدهد چگونه سنتها و دانش ریشهدار، الگوهای شکار را شکل میدهند.
عامل انسانی: جمعیت و فشار
درحالیکه جنگلهای دورافتاده بازدهی بیشتری دارند، بیشترین حجم مطلق شکار—کل برداشت—در مناطق روستایی پرجمعیت اطراف شهرهای بزرگ آمازون رخ میدهد. در این مناطق، حتی با وجود اینکه بهرهوری به ازای هر شکارچی به دلیل کاهش حیات وحش کمتر است، تعداد زیاد شکارچیان فشار کلی عظیمی ایجاد میکند. این موضوع به یک تناقض نگرانکننده منجر میشود: مناطقی که بیشترین نیاز را به مدیریت پایدار دارند، تحت بیشترین فشار قرار گرفتهاند. در مجموع، این مطالعه تخمین میزند که سالانه ۴۶.۴ میلیون حیوان در سراسر آمازون شکار میشود که معادل ۰.۵۷ میلیون تن گوشت وحشی است.
یک منوی متنوع، با تسلط چند گونه محدود
تنوع حیات وحش شکار شده شگفتانگیز است و حداقل ۴۹۰ گونه را شامل میشود—از قورباغههای کوچک گرفته تا تاپیرهای بزرگ. با این حال، گروه کوچکی متشکل از تنها ۲۰ تاکسون حیوانی (شامل ۶۳ گونه) بخش عمدهای از برداشت را تشکیل میدهند. این حیوانات کلیدی بیش از ۷۱٪ از کل حیوانات شکار شده و ۸۳.۶٪ از کل زیستتوده را به خود اختصاص میدهند. پستاندارانی مانند سمداران (گراز بدبو، گوزن) و جوندگان بزرگ (پاکا، کاپیبارا) بیشترین گروههای شکار شده هستند و گراز لبسفید و تاپیر به تنهایی حدود ۴۰٪ از کل زیستتوده استخراجشده را تشکیل میدهند. متأسفانه، ۱۵ گونه از این ۶۳ گونه غالب، در معرض خطر انقراض قرار دارند.
ترجیحات شکار نیز بر اساس زیستگاه و فرهنگ به شدت متفاوت است. در جنگلهای سیلابی، مردم بیشتر گونههای آبزی مانند لاکپشتهای رودخانهای و کیمنها را شکار میکنند. در جنگلهای مرتفع، پرندگان زمینی و آرمادیلوها رایجتر هستند. هویت فرهنگی نقش قدرتمندی ایفا میکند و گروههای بومی مختلف ترجیحات و حتی تابوهای مشخصی برای حیوانات خاص دارند که نشاندهنده هزاران سال تکامل مشترک با محیط زیستشان است.
یک منبع غذایی قدرتمند در معرض تهدید
این مطالعه تخمین میزند که گوشت وحشی به طور متوسط روزانه ۱۰۱ گرم گوشت خوراکی برای هر житель روستایی فراهم میکند. این مقدار برای تأمین نیازهای غذایی ویتامین B12 کافی است و به طور قابل توجهی به نیازهای پروتئین، آهن و روی کمک میکند. برای ۱۰.۸۷ میلیون житель روستایی آمازون، گوشت وحشی منبعی جایگزینناپذیر از مواد مغذی با قابلیت جذب بالا است که برای جلوگیری از سوءتغذیه، به ویژه در کودکان، حیاتی است.
با این حال، این سیستم غذایی حیاتی با تهدیدات بیسابقهای روبرو است. تحقیقات ارتباط مستقیمی بین یکپارچگی اکوسیستم و بهرهوری شکار را نشان داد. در مناطقی با بیش از ۷۰٪ جنگلزدایی، تعداد حیوانات شکار شده به ازای هر شکارچی نزدیک به ۷۵٪ کاهش یافته است. با کوچک شدن جنگلها و گسترش شهرها، الگوهای شکار به سمت گونههای کوچکتر و مقاومتر تغییر میکند، درحالیکه حیوانات بزرگ و آسیبپذیر مانند میمونهای عنکبوتی ناپدید میشوند. فشارهای ترکیبی جنگلزدایی، برداشت بیرویه و تغییرات آبوهوایی در حال سادهسازی اکوسیستمها و تهدید پایههای سیستمهای غذایی سنتی هستند.
راه پیش رو: فراخوانی برای احترام و به رسمیت شناختن
این مطالعه بر یک پیام حیاتی تأکید میکند: سلامت جنگل آمازون از سلامت و تغذیه مردم آن جداییناپذیر است. پیشنهادها برای ممنوعیت یا جایگزینی گوشت وحشی اغلب اهمیت عمیق فرهنگی و تغذیهای آن را نادیده میگیرند و بازتابی از یک ذهنیت استعماری هستند. در عوض، راه پیش رو در حمایت از استقلال مردمان آمازون و سیستمهای مدیریت سنتی آنها نهفته است.
برای این جوامع، شکار صرفاً استخراج منابع نیست، بلکه رابطهای از تعامل اجتماعی با موجودات دیگر است که توسط تعهدات اخلاقی و دانش پیچیده اداره میشود. به رسمیت شناختن حقوق ارضی آنها و توانمندسازی آنها برای رهبری طرحهای حفاظتی نه تنها عادلانهتر، بلکه مؤثرتر است. حفاظت از آمازون به معنای حفاظت از مردم آن، فرهنگشان و شبکه پیچیده حیاتی است که همه آنها را پایدار نگه میدارد.
منبع: Nature – Wild meat is a key ecosystem service for Amazonian peoples