آیا تا به حال فکر کردهاید که داروها در سطح میکروسکوپی چگونه عمل میکنند؟ برخی از پیشرفتهترین داروها یک استراتژی پنهان و قدرتمند دارند. کشف اخیر نشان میدهد که داروهای خاصی با یک «ضربه دوگانه» به اهداف خود حمله میکنند و این امر آنها را بسیار مؤثرتر از آنچه قبلاً تصور میشد، میسازد. 🤯
درون هر یک از سلولهای ما، آنزیمهای کوچکی به نام کیناز وجود دارند. آنها را مانند کلیدهای مولکولی در نظر بگیرید که فعالیتهای حیاتی سلول مانند رشد، تقسیم و ارتباطات را کنترل میکنند. وقتی این کلیدها در حالت «روشن» گیر میکنند، میتوانند منجر به رشد کنترلنشده سلول شوند که یکی از مشخصههای اصلی بیماریهایی مانند سرطان است. برای مقابله با این مشکل، دانشمندان داروهایی به نام مهارکنندههای کیناز را توسعه دادهاند. وظیفه اصلی آنها پیدا کردن این کلیدهای بیشفعال و خاموش کردن آنها برای متوقف کردن سیگنالهای مضر است.
اما نکته شگفتانگیز جدید اینجاست. مطالعهای که توسط شولز و همکارانش در مجله Nature منتشر شده، نشان میدهد که این مهارکنندهها کاری فراتر از خاموش کردن کلید انجام میدهند. آنها به طور فعال سیستم کنترل کیفیت خود سلول را تحریک میکنند تا کیناز معیوب را به طور کامل از بین ببرد. سلولهای ما دارای مکانیسمهای پیچیده درونی برای تجزیه پروتئینها هستند—آن را مانند یک سرویس بازیافت و دفع سلولی در نظر بگیرید—که پروتئینهای قدیمی، آسیبدیده یا ناخواسته را برای حفظ تعادل سالم (هموستاز) حذف میکند. این مطالعه نشان میدهد که وقتی یک مهارکننده به یک کیناز متصل میشود، در واقع آن آنزیم را برای تخریب نشانهگذاری میکند. سپس ماشینآلات دفع طبیعی سلول «ابرقدرت» شده و کیناز مهارشده را پیدا کرده و تجزیه میکند.
این مکانیسم دوگانه، یک تحول بزرگ است. دارو ابتدا عملکرد کیناز را خنثی میکند (مهار) و سپس از حذف کامل آن اطمینان حاصل میکند (تجزیه). این کار از فعال شدن مجدد کیناز جلوگیری کرده و یک اثر درمانی قویتر و پایدارتر را فراهم میکند. با به کارگیری مدارهای پروتئولیتیک طبیعی سلول، این داروها دیگر فقط مسدودکنندههایی منفعل نیستند، بلکه شرکتکنندگانی فعال در پاکسازی سلولی محسوب میشوند. درک این پدیده، درهای جدیدی را برای طراحی داروهای هوشمندتر و قویتری باز میکند که با سیستمهای بدن ما برای مبارزه با بیماریها هماهنگ عمل میکنند.
این کشف، ظرافت زیستشناسی سلولی و چگونگی بهرهبرداری از فرآیندهای پیچیده آن برای منافع درمانی را برجسته میکند. این یک یادآوری قدرتمند است که گاهی اوقات مؤثرترین راهحلها از تقویت سیستمهایی به دست میآیند که طبیعت پیش از این به کمال رسانده است.
برای مطالعه بیشتر، به خلاصه پژوهش اصلی در این لینک مراجعه کنید: https://www.nature.com/articles/d41586-025-03816-9