چگونه میتوانیم نوآوریهای پیشگامانه را به درستی اندازهگیری کنیم؟ سالهاست که کارشناسان برای سنجش کمی یکی از محرکهای اصلی آن، یعنی همگرایی فناوری، تلاش میکنند؛ جایی که حوزههای متمایز مانند زیستشناسی و محاسبات برای خلق چیزی نوین با یکدیگر ادغام میشوند. اکنون، تیمی از پژوهشگران ابزاری قدرتمند و جدید توسعه دادهاند که تصویری بسیار واضحتر از این فرآیند ارائه میدهد.
این روش نوآورانه که «شاخص همگرایی فناوری» (TCI) نام دارد، از معیارهای ساده فراتر میرود. این شاخص که توسط پژوهشگرانی به نامهای سیمینگ دنگ، رانسونگ جیا، چوجوان لوان، منگجیا وو و یی ژانگ توسعه یافته، یک رویکرد پیچیده دوبعدی را برای تحلیل دادههای ثبت اختراع معرفی میکند و به ما درکی عمیقتر از چگونگی یکپارچهسازی دانش میدهد.
دو بُعد همگرایی: عمق و وسعت
شاخص TCI به طور منحصربهفردی نوآوری را در دو محور حیاتی ارزیابی میکند:
۱. عمق یکپارچگی دانش: این معیار صرفاً به ترکیب حوزهها نمیپردازد، بلکه بررسی میکند که مفاهیم اصلی آنها تا چه حد عمیق در هم تنیده شدهاند. برای اندازهگیری این بُعد، تیم تحقیقاتی از هوش مصنوعی پیشرفته بهره برده است. آنها از «ترنسفورمرهای گراف ناهمگون» و «Sentence-BERT» برای تحلیل توصیفات متنی در سیستم «طبقهبندی بینالمللی ثبت اختراعات» (IPC) استفاده کردند. این رویکرد مبتنی بر هوش مصنوعی به آنها اجازه میدهد تا ارتباطات معنایی بین حوزههای مختلف فناوری را ترسیم کرده و نشان دهند که یک اختراع تا چه اندازه عمیق بر دانش خارج از حوزه اصلی خود تکیه دارد.
۲. وسعت تنوع فناوری: این بُعد، گوناگونی حوزههای مختلف ترکیبشده در یک ثبت اختراع واحد را اندازهگیری میکند. پژوهشگران از «شاخص تنوع شانون»، یک ابزار آماری معتبر، برای سنجش کمی طیف ترکیبات فناورانه استفاده کردند. نمره وسعت بالاتر نشاندهنده اختراعی است که از مجموعه گستردهتری از رشتهها الهام گرفته است.
امتیازی یکپارچه و معتبر
برای ایجاد یک امتیاز جامع و واحد TCI، ابعاد عمق و وسعت با استفاده از «روش وزندهی آنتروپی» یکپارچه میشوند. این روش تضمین میکند که به هر دو جنبه، وزنی عینی و متعادل بر اساس میزان اطلاعاتی که ارائه میدهند، اختصاص داده شود. نتیجه، یک معیار قوی است که جوهره واقعی همگرایی را به تصویر میکشد.
نکته حیاتی این است که تیم تحقیقاتی این شاخص را به طور دقیق اعتبارسنجی کرده است. آنها دادههای ثبت اختراع از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ را تحلیل کرده و عملکرد TCI را با معیارهای همگرایی موجود مقایسه نمودند. مهمتر از آن، یک آزمون اعتبار جدید را با رگرسیون TCI در برابر شاخصهای کلیدی کیفیت ثبت اختراع انجام دادند. یافتهها واضح بود: سطوح بالاتر همگرایی فناوری، همانطور که توسط TCI اندازهگیری میشود، ارتباط تنگاتنگی با نوآوریهای باکیفیتتر و تأثیرگذارتر دارد.
چرا این موضوع برای آینده اهمیت دارد؟
این پژوهش چیزی فراتر از یک تمرین آکادمیک ارائه میدهد. TCI با فراهم کردن راهی قابل اعتماد برای سنجش کمی همگرایی، بینشهای ارزشمندی برای سیاستگذاری نوآوری و استراتژیهای شرکتی فراهم میکند. این شاخص به شناسایی فناوریهای میانرشتهای امیدوارکننده کمک کرده و تصمیمگیریهای استراتژیک را، بهویژه در حوزههای حیاتی مانند «گذار دوقلو» – یعنی تحول همزمان به سمت دیجیتالیسازی و پایداری – آگاهانهتر میسازد. برخلاف معیارهای پیشین که اغلب عمق و وسعت را جداگانه بررسی میکردند یا فاقد اعتبارسنجی در دنیای واقعی بودند، این چارچوب یکپارچه، پیوندی واضح و کاربردی بین ادغام دانش پیچیده و نوآوری موفق ایجاد میکند.
منبع: quantumzeitgeist.com