شجرهنامه خانوادگی ما بیشتر شبیه یک بوته درهمتنیده است تا یک خط مستقیم! 🌳
اکتشافات فسیلی اخیر از منطقه «ورانزو-میله» در اتیوپی، درک ما را از اجداد اولیه انسان در دوران پلیوسن میانی، یعنی حدود ۳.۵ میلیون سال پیش، به چالش میکشد. برای دههها، دانشمندان بر سر این موضوع بحث داشتند که آیا چندین گونه از انسانتباران (هومینینها) همزمان با گونه مشهور آسترالوپیتکوس آفارنسیس (گونه «لوسی») زندگی میکردند یا خیر. یکی از قانعکنندهترین و در عین حال مرموزترین شواهد، فسیل بخشی از یک پا موسوم به «پای BRT» (با کد BRT-VP-2/73) بود. آناتومی منحصربهفرد آن نشان میداد که به آ. آفارنسیس تعلق ندارد، اما این پا متعلق به چه کسی بود؟
تصویر ۱: نقشه موقعیت مکانی که فسیلها در آن در اتیوپی کشف شدهاند.
یک کشف سرنوشتساز: اتصال پا به یک چهره
این معما سرانجام حل شد! کاوشهای بیشتر در همان منطقه منجر به کشف فسیلهای جدید و قابل تشخیصتری، از جمله استخوانهای فک و دندان، دقیقاً از همان لایه زمینشناسی پا شد. اکنون محققان اطمینان دارند که این بقایا، از جمله پای BRT، به یک گونه تعلق دارند: آسترالوپیتکوس دِییرِمِدا (Australopithecus deyiremeda). یکی از یافتههای کلیدی، یک فک پایین متعلق به یک فرد نوجوان (BRT-VP-2/135) است که اطلاعات فراوانی را در اختیار ما قرار میدهد.
تصویر ۲: اسکن میکرو-سیتی از فک پایین نوجوانِ گونه آ. دِییرِمِدا که به تازگی کشف شده است.
ترکیبی از ویژگیها: چه چیزی آ. دِییرِمِدا را منحصربهفرد میکند؟
گونه آ. دِییرِمِدا ترکیبی شگفتانگیز از ویژگیهای ابتدایی و پیشرفته را به نمایش میگذارد. در حالی که برخی از جنبههای فک آن نسبت به آ. آفارنسیس «پیشرفتهتر» است، دندانهایش داستان متفاوتی را روایت میکنند. دندانهای پیشآسیای آن شکلی «ابتداییتر» دارند و شبیه به اجداد قدیمیتری مانند آ. آنامنسیس هستند. دندانهای نیش آن نیز فاقد برجستگیهای داخلی مشخصی هستند که در گونه لوسی دیده میشود. این ترکیب از ویژگیها به وضوح آن را به عنوان یک دودمان مجزا معرفی میکند.
تصویر ۳: مقایسه اندازه دندانها نشان میدهد که آ. دِییرِمِدا نسبتهای دندانی متمایزی داشته است.
روشی متفاوت برای راه رفتن: زندگی روی زمین و در درختان
پای BRT گویاترین شاهد از سبک زندگی منحصربهفرد این گونه است. آناتومی آن نشاندهنده توانایی گرفتنِ اجسام (grasping) بیشتری نسبت به دیگر هومینینهای معاصر خود است. ویژگیهایی مانند انگشتان بلند و خمیده و بخش میانی پای انعطافپذیرتر نشان میدهد که اگرچه آ. دِییرِمِدا روی دو پا راه میرفته، اما یک بالارونده ماهر نیز بوده است. این ویژگی در تضاد با پای آ. آفارنسیس است که بیشتر برای راه رفتن مداوم روی زمین سازگار شده بود. این کشف، شاهدی قدرتمند بر تنوع حرکتی در میان اجداد پلیوسن ماست؛ گونههای مختلف در حال تکامل روشهای متفاوتی برای حرکت در محیط خود بودهاند.
تصویر ۵: تحلیلها نشان میدهد که پای BRT ترکیبی منحصربهفرد از ویژگیهای شبه-میمونی و شبه-انسانی داشته است.
تأیید یک رژیم غذایی باستانی
این خویشاوند باستانی ما چه میخورده است؟ دانشمندان با تجزیه و تحلیل ایزوتوپهای پایدار کربن که در مینای دندان حفظ شدهاند، مشخص کردند که آ. دِییرِمِدا رژیم غذایی غالباً مبتنی بر منابع C3 داشته است؛ یعنی غذاهایی از درختان و بوتهها مانند میوهها و برگها. این رژیم غذایی شبیه به هومینینهای قدیمیتر مانند آردیپیتکوس رامیدوس و آ. آنامنسیس است. در مقابل، آ. آفارنسیس رژیم غذایی انعطافپذیرتری داشت که شامل منابع C4 مانند علفها یا جگنها نیز میشد. این تفاوت در رژیم غذایی، این ایده را تقویت میکند که این دو گونه با بهرهبرداری از بخشهای مختلف اکوسیستم در کنار یکدیگر زندگی میکردند.
تصویر ۶: دادههای ایزوتوپی، رژیم غذایی مبتنی بر C3 گونه آ. دِییرِمِدا را تأیید میکند که از آ. آفارنسیس متمایز است.
نتیجهگیری: داستانی پیچیدهتر از منشأ انسان
نسبت دادن پای BRT به گونه آسترالوپیتکوس دِییرِمِدا تأیید میکند که داستان تکامل انسان یک پیشرفت ساده و خطی نیست. در عوض، پلیوسن میانی یک دوره پویا و سرشار از تنوع بوده است، با چندین گونه هومینین که در کنار هم زندگی میکردند و هر کدام سازگاریهای منحصربهفرد خود را برای رژیم غذایی و حرکت داشتند. این پژوهش قطعهای حیاتی به پازل منشأ ما اضافه میکند و زمانی را برجسته میسازد که اجداد ما در حال آزمودن روشهای مختلفی برای دوپایی بودند.