تصور کنید که دنیایی جدید را نه با نگاه کردن از چشمی تلسکوپ، بلکه با بررسی یک لکه کمرنگ روی یک صفحه عکاسی شیشهای، ماهها پس از گرفته شدن آن، کشف کنید. این داستان شگفتانگیز «فیبی» (Phoebe)، یکی از جذابترین قمرهای زحل است که وجود آن برای اولین بار در چنین روزی در تاریخ آشکار شد.
در تاریخ ۱۶ اوت ۱۸۹۸، ستارهشناسی به نام دیلیزل استوارت که در رصدخانهای در پرو کار میکرد، تصاویری از آسمان اطراف زحل را بر روی صفحات عکاسی ثبت کرد. اما تا مارس سال بعد، یعنی ۱۸۹۹، طول کشید تا ویلیام پکرینگ، هنگام تجزیه و تحلیل این صفحات در رصدخانه کالج هاروارد، متوجه نقطه کوچکی شود که بین نوردهیهای مختلف جابجا شده بود. او یک قمر جدید در مدار زحل پیدا کرده بود و آن را فیبی نامید.
این کشف یک جهش بزرگ در علم نجوم بود. فیبی به اولین قمر منظومه شمسی تبدیل شد که از طریق عکاسی کشف میشد. این روش جدید به ستارهشناسان اجازه داد تا اجرامی بسیار کمنورتر و دورتر از آنچه چشم انسان میتوانست از طریق رصد مستقیم تشخیص دهد، شناسایی کنند و بدین ترتیب، مرز جدیدی در اکتشافات آسمانی گشوده شد.
خود فیبی یک جرم آسمانی شگفتانگیز است. این قمر در فاصله بسیار زیادی حدود ۸ میلیون مایل (نزدیک به ۱۳ میلیون کیلومتر) به دور زحل میچرخد، بسیار دورتر از حلقههای اصلی و قمرهای بزرگتر سیاره. مدار آن نیز بسیار نامنظم و بازگشتی (رتروگراد) است، به این معنی که در جهت مخالف چرخش زحل و اکثر قمرهای دیگر آن حرکت میکند. این مسیر عجیب به شدت نشان میداد که فیبی همراه با زحل شکل نگرفته، بلکه یک «جرم اسیر شده» است؛ یک سرگردان از مناطق بیرونی منظومه شمسی که در دام گرانش عظیم غول گازی گرفتار شده است.
بیش از یک قرن، فیبی تنها یک نقطه نورانی رازآلود باقی ماند. سپس، در سال ۲۰۰۴، فضاپیمای کاسینی به منظومه زحل رسید. اولین هدف علمی آن، حتی قبل از ورود به مدار زحل، یک گذر نزدیک از کنار فیبی بود. تصاویر خیرهکنندهای که کاسینی ارسال کرد، نظریهها را تأیید کرد. فیبی یک قمر کروی و صاف نبود، بلکه جرمی تاریک، با دهانههای بسیار زیاد و شکلی نامنظم بود که به یک سیارک اسیر شده یا یک جرم از کمربند کویپر شباهت داشت. گذر نزدیک کاسینی دادههای ارزشمندی را فراهم کرد و دنیایی غنی از یخ و مواد تیره را آشکار ساخت و نگاهی گرانبها به بلوکهای سازنده منظومه شمسی بیرونی را به ما هدیه داد.
منبع: Astronomy.com